België
Mensen aan de rand van de samenleving

Reportage: Wat is erger dan naar de tandarts gaan? Niet naar de tandarts kunnen gaan

Tandzorg is extreem duur en problematisch voor wie leeft aan de rand van de maatschappij. De cijfers zijn schrijnend: Net geen 20% van alle Belgen geeft aan dat een tandartsbezoek niet of helemaal niet betaalbaar is. Voor wie leeft in extreme armoede is tandzorg al helemaal onbetaalbaar. Een inkijk in het tandartskabinet van Dokters van de Wereld.

In de Kruidtuinstraat in de Brusselse wijk Sint-Joost-ten-Node vind je het zorgcentrum van Dokters van de Wereld. Elk jaar komen hier duizenden mensen langs die totaal zijn afgesloten van het zorgsysteem. Dat gaat van daklozen, vluchtelingen, mensen zonder papieren tot Belgen in extreme armoede. Op vrijdag worden er tandartsconsultaties georganiseerd. Een zorg die door de torenhoge kosten die er bij komen kijken vaak te lang wordt uitgesteld door wie het zich niet kan veroorloven. Door de pandemie moest het kabinet sluiten en werden alle consultaties een hele tijd geschorst maar vandaag zijn de vrijwillige tandartsen van onze NGO weer elke vrijdag aan het werk. Wij trokken erheen en volgden Emmanuelle die één van de vrijwillige tandartsen is die het kabinet bemant.

 

vrijwillig tandarts dokters van de wereld

Vrijwillig tandarts Emmanuelle (45): "Al sinds ik me kan herinneren wil ik in de humanitaire zorg. Een extra opleiding tropische geneeskunde volgen om dan met een ngo op missie naar het buitenland te gaan: het is iets waar ik al jaren van droom. Maar daar tijd voor vinden als mama van drie met een eigen praktijk is niet evident. Ik werk nu sinds een jaar maandelijks als vrijwillige tandarts bij Dokters van de Wereld in Brussel. Zo kan ik die droom hier in eigen land waarmaken.

Nu ik 45 ben en mijn financiën het toelaten om een dag per maand in mijn privépraktijk te missen, vind ik het mijn morele plicht om iets terug te geven aan de wereld. Als ik hoor wat er bijvoorbeeld in vluchtelingenkampen gebeurt, krijg ik tranen in mijn ogen. Het is zo onmenselijk om zien hoe mannen, vrouwen en kinderen daar moeten leven en overleven. Dit is mijn manier om te helpen."

 
Roeien met de riemen die er zijn

"Het materiaal waar we hier in het tandartskabinet mee werken is erg verouderd. Ik geneer me soms ten opzichte van onze patiënten: zorg verlenen in een stoel waarvan het tafeltje op de schoot van de patiënt zakt omdat de hendel stuk is en waarvan de lamp niet meer goed werkt, dat is erg onaangenaam. Maar tandartsmateriaal is echt ongelooflijk duur en de middelen van Dokters van de Wereld zijn beperkt. Een tandartspraktijk is een lopende rekening: een sterelisator kost al snel 10.000 euro, voor een stoel betaal je 18.000 euro.

Hier in Brussel komen er vooral vluchtelingen, daklozen, transmigranten en mensen zonder papieren naar de consultaties’, vertelt Emmanuelle. Mensen uit Syrië, Soedan, en ga zo maar door."

Emmanuelle is verrast dat er een klein jongetje in de wachtzaal zit. ‘Normaal gezien komen hier vooral volwassen mannen en vrouwen. Kinderen en zwangere vrouwen krijgen iets makkelijker toegang tot de normale zorg.” 

vrijwillig tandartskabinet dokters van de wereld (c) Marie Monsieur
Jean-Michel ontfermt zich over een Roemeens jongetje

Jean-Michel, een gepensioneerde man die zich al vier jaar inzet om papieren voor het jongetje in de wachtzaal te regelen, bracht hem naar het wekelijkse consultatiemoment.

Jean-Michel: ‘Ik ben donateur van Dokters van de Wereld en zet me al een aantal jaar in voor Mika. Toen het Roemeense jongetje drie maanden was, werd hij verstoten en achtergelaten door zijn mama. Hij kwam in een pleeggezin terecht. Toen hij vier was, vond z’n papa hem terug en haalde hij zijn zoontje Mika in huis. Zijn papa woont er met zijn nieuwe vrouw en twee andere kinderen. Iedereen van het nieuwe samengestelde gezin heeft papieren, behalve Mika. Mika heeft veel achterstand op school: hij praat Frans, maar kan niet lezen of schrijven. We zijn hier omdat hij last heeft van gaatjes. Gelukkig zijn er organisaties zoals Dokters van de Wereld waar ik met hem terecht kan.’

Emmanuelle knikt. ‘Het is mooi om zien hoe dankbaar mensen zijn. Al komt het ook voor dat er gespannen patiënten voor me zitten. Logisch als je hoort wat ze al hebben meegemaakt in hun leven. De patiënten zijn vaak erg getraumatiseerd.’

Ik ben op pensioen en heb dus geen inkomen. Geld om naar de dokter te gaan heb ik niet. De laatste jaren heb ik veel gezondheidsproblemen, dat heeft vast met m’n leeftijd te maken.

Gratis tandpasta

Veronique (71) is op pensioen en leeft al tien jaar zonder papieren. Emmannuelle stelt vast dat ze een holte in haar tand heeft. Niet door bacteriële cariës (een gaatje), wel door slijtage of door een vulling die ze kwijtgeraakt zou zijn. Ze verzorgt het gebit van Veronique en stopt haar een tube tandpasta voor gevoelige tanden toe. Veronique vraagt of ze er nog eentje meekrijgt, want tandpasta van bij de apotheker is duur en kan ze niet betalen.  

‘Ik ben twintig jaar geleden van Congo naar België verhuisd met m’n twee kinderen. Ik kon toen meteen beginnen te werken als secretaresse op de ambassade. Wanneer die job ten einde liep, geraakte ik mijn papieren kwijt. Na jaren proberen om aan nieuwe documenten te geraken, leef ik hier nog steeds illegaal. De administratie om dat rond te krijgen is echt allesbehalve ideaal. Die procedure kan eindeloos lang aanslepen in België. 

Ik ben op pensioen en heb dus geen inkomen. Geld om naar de dokter te gaan heb ik niet. De laatste jaren heb ik veel gezondheidsproblemen, dat heeft vast met m’n leeftijd te maken. Ik kwam hier al bij de huisdokter voor mijn cholesterolproblemen en hoge bloeddruk. Ik krijg hier medicatie die ik dagelijks moet nemen. Op een afspraak bij de tandarts moest ik een stuk langer wachten. 

Ik mis Afrika wel, mijn familie en vrienden wonen daar nog steeds; maar ondertussen heb ik hier een leven opgebouwd en zijn er kleinkinderen bijgekomen. Leven in Centraal-Afrika vond ik ongelooflijk moeilijk. Op politiek vlak is het daar een catastrofe. Je wordt daar niet verondersteld een mening te hebben, laat staan daarvoor uit te komen. Hier zit de politiek ook niet optimaal in mekaar, maar je bent tenminste wel vrij om te denken en te zeggen wat je wilt.’

patiënt tandartskabinet Dokters van de Wereld (c)Marie Monsieur

Ook Kamal (69) vertelt over het schrijnende en corrupte politieke systeem in zijn land. Hij werkte jaren als paracommando in het leger van Soedan. "Luister je niet in Soedan, dan word je slecht behandeld. Ben je het niet eens met het systeem en durf je daar ook voor uitkomen? Dan beland je in de gevangenis. Toen ik weigerde mensen te doden, werd ik voor tien jaar lang opgesloten. Er zijn veel dingen die niet spaak lopen in Soedan: de kloof tussen arm en rijk is er erg groot. Het grootste deel van de bevolking heeft er geen eten en kan geen studies of ziekenhuiskosten betalen.

In de gevangenis werd ik elke dag geslagen omdat ik niet aan de juiste kant stond. Wanneer ik vrij kwam, hielpen m’n oude collega’s me aan een visum om naar België te vluchten. Ze wisten hoe moeilijk die periode in de gevangenis voor me was. Ik heb drie jaar in Namen gewoond en kreeg dan een brief dat ik het land meteen moest verlaten. Ik vertrok naar Frankrijk. Maar acht maanden later moest ik terugkomen omdat mijn vingerafdrukken daar opgeslagen waren. Nu ben ik in Brussel. Ik vond een gratis woonplaats voor een maand, maar ik slaap niet van de stress. Want ik heb geen idee waar ik nadien naartoe moet. Ik leerde een paar mensen kennen die vluchtelingen helpen, zij stuurden me hier naar het zorgcentrum van Dokters van de Wereld. Doordat ik zo vaak ineen geslagen ben, heb ik last van mijn tanden. Ik ben ongelooflijk dankbaar dat ik hier vandaag gratis op consultatie mag. Dan kan ik die zorg toch al van me afzetten."

Emmanuelle opent een nieuw dossier voor Kamal. Het is de eerste keer dat hij bij het tandartskabinet komt. Tijdens de consultatie stelt ze vast dat hij parodontitis heeft, een chronische bacteriële infectie van het tandvlees die makkelijk op het bot overslaat. Ze reinigt z’n tanden en raadt aan om elke dag met kleine borsteltjes tussen alle tanden te poetsen. Ze meegeven kan ze niet, want die zijn niet meer in stock.

Vooral urgenties

Emmanuelle: ‘We doen hier vooral urgenties. Voor preventie zijn we jammer genoeg met te weinig en hebben we geen tijd. De wachtlijsten zijn nu al eindeloos. Meestal kunnen we een 8-tal patiënten per dag zien. Een tandartsconsultatie duurt makkelijk een half uur, dat is anders dan even binnenspringen bij de huisarts.

De meest voorkomende problemen die ik hier zie? Dat zijn gaatjes en tandvleesontstekingen door een gebrek aan hygiëne. We doen hier voorlopig enkel wat puur noodzakelijk is: moet er een tand getrokken worden? Dan hebben we geen middelen om een prothese te zetten. Jammer, want dat zorgt er niet alleen voor dat de patiënten achteraf moeilijkheden hebben met kauwen, maar zo’n gat in je mond zorgt ook voor een schaamtegevoel en beperkt je kansen op de arbeidsmarkt.’

Contactez-nous

Dokters van de wereld

Doe een gift: BE26 0000 0000 2929

 

Kruidtuinstraat 75, 1210 Brussel
+32 (0) 2 225 43 00
info@doktersvandewereld.be

 

BTW: BE 0460.162.753