Gelukkig maar dat Dented niet bestaat!

Tijdens corona is het helemaal bergaf gegaan met mijn gebit. Toen ben ik vier tanden kwijtgeraakt omdat ik geen tandarts kon of mocht zien. Ik heb al heel mijn leven gesukkeld met mijn tanden, ijzerkes, gaatjes, amalgaam vullingen, been there done that.

Toen we weer naar de tandarts mochten, was het een hele calvarietocht om een geconventioneerde tandarts te vinden. En tegen dat ik eindelijk iemand had gevonden, moesten ze allemaal getrokken worden en had ik een ernstig abces. Gezien de staat van mijn tanden heb ik in feite een gebit nodig. Maar wie kan dat betalen? En zeker als alleenstaande moeder. Eén keer ben ik naar een orthodontoloog gegaan en viel ik bijna flauw. Niet van de pijn, maar van hoe duur het allemaal zou zijn. Sindsdien verslechtert de situatie. Ik heb vrienden die in andere klasse zitten. Als ik van hen hoor hoeveel een kroon kost weet ik: dit is niet voor mijn soort mensen. Het is gewoon onbetaalbaar, en dan zie ik hoe het is met de vluchtelingen.

Ik vang sinds 2017 mensen op. Mensen waarvan in het begin gezegd werd dat ze geen recht hadden op bed, bad of brood. Intussen zijn het mensen die wel asiel hebben aangevraagd, soms mensen met papieren maar die niet konden werken omdat ze geen adres hadden en daardoor geen waarborg voor een appartement konden betalen, en daardoor geen hulp van het OCMW, enzovoorts.

Veel van mijn ‘gasten’ hebben tandproblemen. Ik zeg hen meteen dat tandzorg voor hen ontoegankelijk is en geef hen kruidnagel en paracetamol tegen de pijn…

De 43-jarige Mohamad komt uit Ethiopië. Hij is asielzoeker. Hij is zijn land ontvlucht en heeft zijn ouders moeten achterlaten, omdat hij om politieke redenen bedreigd werd. Sinds zijn vertrek heeft hij geen contact meer met zijn familie gehad. Na een lang traject is hij uiteindelijk ruim twee maanden geleden in Brussel aangekomen.

Gedurende twee lange winterweken heeft hij op straat moeten slapen, voordat hij (tijdelijk) een plek kreeg in een Brussels opvangcentrum. Nadine, onze vrijwillige tandarts, ontvangt hem. De lange, trage en vermoeide man volgt haar zonder haast naar de spreekkamer. Het consult duurt niet lang want zijn gezondheidstoestand vereist een hospitalisatie: er moeten vier verstandskiezen worden getrokken.

Als het hem begint te dagen, komen de tranen los… Intussen heeft Françoise, een andere vrijwilligster, voor dezelfde avond onderdak voor hem gevonden in een opvanghuis. Ze geeft hem een paar metrotickets. “Thank you. I am happy. You explained me good. Life is sometimes very complicated” (Dank u. Ik ben blij. U heeft alles heel goed uitgelegd. Het leven is soms erg ingewikkeld). Hij komt langzaam overeind en verlaat de tandartspraktijk.

Onlangs brak tijdens het eten van een Snickers (chocoladereep) een tand af. Ik heb al niet de beste tanden ter wereld, maar goed. Ik maak meteen een afspraak met een tandarts.

Het was iemand die ik niet kende, mijn vorige tandarts was verhuisd. Ik kom aan, vriendelijke kerel, hij start het onderzoek, ziet hele resem ‘to do’s’ tot ik zeg dat hij zich moet focussen op de essentie: mijn afgebroken tand. Goed, ik laat mij plomberen en dan wacht ik op de betaling en lees ik plots: niet geconventioneerd, te betalen 232 euro via bancontact. Ik krijg wel 70 euro terug, maar heb geen flauw idee voor wat en hoe.

Dat een tandarts iets kost begrijp ik maar het feit dat er op voorhand niet expliciet wordt gezegd dat de tandarts niet geconventioneerd is, niet zegt hoeveel het zal kosten en waarom: dat vind ik niet normaal. Bij de bakker weet je hoeveel je zal betalen voor een brood, maar bij de tandarts weet je niet waaraan je begint, tast je in het duister en krijg je het gevoel dat er essentiële informatie wordt achtergehouden. Ik heb die 232 euro betaald, maar behalve het herstel weet ik dus niet waarvoor. Blijkbaar hing in de wachtkamer ergens een pancartje dat de tandarts niet-geconventioneerd is, en dat vat het eigenlijk samen: als patiënt moet je zelf maar de voorkennis hebben om je te informeren, maar veel mensen beschikken niet over die alertheid of mondigheid en ik heb het gevoel dat daar misbruik van wordt gemaakt.

Ik vind dat tandartsen beter moeten communiceren over wat ze zullen doen, waarom en met welke materialen, zodat je als patiënt weet waar je aan begint, ook qua kostenplaatje, en dan een keuze kan maken.

Ik heb die 200 en zoveel euro uiteindelijk gewoon betaald, en ja, het heeft invloed gehad op mijn budget en heeft tot gevolg dat ik mijn volgende afspraken bij de tandarts uitstel. En ik behoor niet eens tot de armste laag van Vlaanderen. Ik heb een job, een dak boven mijn hoofd. Er is dringend meer nood aan transparantie.

In de wachtkamer spelen de twee zusjes rustig met potloden, onder het toeziend oog van hun mama, de Roemeense Mariana. De meisjes spreken zowel Roemeens als Frans. De familie is hier al 4 of 5 keer eerder geweest om gaatjes en tandinfecties te laten behandelen. De 7-jarige Maia komt de spreekkamer binnen. Prik en behandeling gaan helemaal zonder te huilen of ook maar ergens over te klagen. “Ze is heel dapper geweest”, fluistert Nadine haar mama in.

“Over 3 maanden moet ze terugkomen voor een controlebezoek”. Maia hoort het kalm aan met een grimas in plaats van een glimlach, want haar verdoofde mond speelt haar nog een beetje parten.

Voor haar kleine zusje kan Nadine echter niets doen. De vierjarige Alexandra moet naar het Sint-Pieter [ziekenhuis], want zij heeft een tandinfectie die niet in de tandartspraktijk van het COZO kan worden behandeld.

Mariana : “Mijn dossier bij het OCMW van Vorst om in aanmerking te komen voor dringende medische hulp (DMH) is nog niet positief beantwoord. Ik ben dankbaar dat ik hier gratis op consult mag komen. Voorlopig woon ik met mijn gezin al 4 maanden in een daklozenopvang in Oudergem.”

Elke week komen hier zo’n 5 mensen langs op onthaaldagen met ernstige tandproblemen, zowel kinderen, volwassenen en ouderen. Vaak hebben ze al lang aan zorguitstel moeten doen om naar de tandarts te gaan. We zien dan ook vaak ernstige tandaandoeningen met functionele gevolgen op het vlak van kauwen, eten en pijn. De mentale gevolgen zijn niet te onderschatten: mensen voelen pijn, maar ook schaamte. Ze kunnen niet meer slapen, kunnen niet meer sociaal functioneren, hebben concentratieproblemen door de pijn. De recentste cijfers in Antwerpen tonen aan dat een derde van onze doorverwezen patiënten tandverzorging betreft. Dat is een groot aantal. Momenteel hebben we 1 tandarts naar wie we onze patiënten kunnen doorverwijzen. Hij neemt elke week 4 patiënten op in zijn praktijk en doet dit gratis en vrijwillig. Het probleem is dat hij volgend jaar met pensioen gaat.

We beschikken over een gloednieuwe tandartspraktijk maar vinden geen tandartsen. Hoe komt dat? De actieve tandartsen hebben vaak zelf al lange wachtlijsten, zeker de geconventioneerde tandartsen. En die zijn in Antwerpen zeer dun gezaaid.

De meeste van onze patiënten hebben geen enkele toegang tot zorg. Dat gaat dan over daklozen of mensen zonder papieren. We kunnen vaak een stappenplan in gang steken zodat onze patiënten via het OCMW, de mutualiteit of Fedasil opnieuw toegang krijgen tot tandzorg, maar zelfs dan nog komen we terug op hetzelfde probleem van de zeer lange wachttijden in combinatie met het feit dat deze mensen geen weken of maanden kunnen wachten op een akkoord van de instanties maar meteen hulp nodig hebben. Dokters van de Wereld kan dus 4 mensen per week helpen maar er zijn uiteraard veel meer mensen die er nood aan hebben.

Daarnaast zien we dat er weinig kennis is over preventieve zorg: tijdens de screening geven we daarom altijd tandenborstels en tandpasta mee en geeft onze verpleegkundige uitleg over hoe je je tanden moet verzorgen. Wat moet veranderen? Toegankelijkere tandzorg voor iedereen: laagdrempeliger, transparanter, preventiever.

Fofana is 40 jaar oud en komt uit Guinee Conakry. Het is de tweede keer dat hij in de tandartspraktijk van Dokters van de Wereld komt. “Nadine is echt geweldig. En ze heeft me uitstekend behandeld”. 7 maanden geleden kwam hij voor een eerste vulling. Nadine legt hem uit dat er een tand moet worden getrokken, maar voorlopig kan dat nog niet want er zit nog een abces. “Ik kom over een maand terug, Insjallah”.

De grijsgroene ogen van de grote man uit Guinee lachen. “Ik woon al 6 jaar in Brussel, maar ik heb nog altijd geen papieren. Daarom is het makkelijker om hier te komen. Ik zou niet weten waar ik anders heen moest.” Fofana maakte kennis met het team van de Dokters van de Wereld in de Medibus bij het Zuidstation. Later heeft hij ook het Athena Centrum bezocht. En vandaag komt hij opnieuw terug bij de tandarts. “Ik ken Dokters van de Wereld goed. Het is prachtig wat jullie voor ons doen… Nu moet ik gaan want ik moet naar mijn kinderen van 4 en 2,5 jaar toe.”