Toegankelijke zorg voor kwetsbare slachtoffers van seksueel geweld

Context

Seksueel geweld is een ingrijpende ervaring die een grote impact heeft op iemands leven. Iedereen kan ermee geconfronteerd worden, maar sommige groepen lopen een groter risico. Uit onderzoek blijkt dat vluchtelingen, verzoekers om internationale bescherming en mensen zonder wettig verblijf niet enkel kwetsbaar zijn voor seksueel geweld tijdens hun vlucht, maar ook na hun aankomst in Europa en België. Zo gaf 84% van de verzoekers om internationale bescherming aan ooit een vorm van seksueel geweld meegemaakt te hebben, waarvan 61% in de laatste 12 maanden, de meeste slachtoffers verbleven toen al in België.

Voor mensen met een precair verblijfsstatuut komt daarbovenop dat de stap naar hulpverlening extra groot is. Ze botsen vaak op meerdere drempels: onzekerheid over hun rechten, angst voor negatieve gevolgen op voor hun verblijfsprocedure, taal- en cultuurbarrières, en een (terecht) gebrek aan vertrouwen in instellingen. Ook gevoelens van schaamte of schuld, en de vrees om niet geloofd te worden, maken het moeilijk om hulp te zoeken. Bovendien ontbreekt het vaak aan veilige alternatieven wanneer zij samenwonen met de pleger of wanneer de pleger huisvesting voorziet, wat hun situatie nog complexer en kwetsbaarder maakt.

Door deze samenloop van kwetsbaarheden blijven veel slachtoffers alleen met hun ervaring, terwijl ze recht hebben op veilige en toegankelijke zorg. 

PROJECT 

Strategisch doel

Een duurzame en toegankelijke zorgstructuur uitbouwen die slachtoffers van seksueel geweld met een precair verblijfsstatuut effectieve toegang geeft tot holistische en rechten gebaseerde zorg.

We vertalen dit naar zes operationele doelstellingen: 

1. Ervaringskennis verankeren
   De inbreng van ervaringsdeskundigen wordt structureel geïntegreerd. Hun inzichten maken de ondersteuning voor kwetsbare groepen sterker en relevanter.
2. Competenties van zorgverleners versterken
   Eerstelijnsactoren krijgen handvaten om open en respectvolle gesprekken te voeren over seksualiteit, seksuele gezondheid en seksueel geweld.
3. Vroegtijdige signalering mogelijk maken
   Met concrete tools en methodieken leren zorgverleners signalen van seksueel geweld bij mensen met een precair verblijfsstatuut sneller te herkennen en gepast te handelen, steeds met respect voor keuzevrijheid en autonomie van het slachtoffer.
4. Slachtoffers versterken in hun keuzes
   Slachtoffers krijgen toegang tot correcte, laagdrempelige en begrijpelijke informatie zodat ze een geïnformeerde beslissing kunnen maken over hun zorgtraject.
5. Samenwerking structureel verankeren
   We bouwen aan een blijvende samenwerking en efficiënte informatie-uitwisseling tussen betrokken zorg- en hulpactoren. Zo staat het slachtoffer centraal in een netwerk van betrouwbare zorg.
6. Beleidsbeïnvloeding
   Door structurele signalen en aanbevelingen uit te dragen richting het Instituut voor Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM), Zorgcentra na Seksueel Geweld (ZSG) en politiediensten, werken we mee aan een beleid dat de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg versterkt.

Dit project richt zich tot twee doelgroepen:

• Mensen met een precair verblijfsstatuut (18+) die (mogelijk) slachtoffer zijn van seksueel geweld, ongeacht genderidentiteit of seksuele oriëntatie. Daarbij is er bijzondere aandacht voor secundaire preventie, om herhaald slachtofferschap te voorkomen.
• Zorgverleners binnen de eerste lijn in Antwerpen die in contact komen met deze doelgroep in hun dagelijkse praktijk.
   

Wat willen we bereiken?

• Toegang tot zorg verbeteren voor mensen met een precair verblijfsstatuut die slachtoffer werden van seksueel geweld.
• De positie van slachtoffers versterken door toegankelijke informatie, betrokkenheid en de inzet van sleutelfiguren.
• Zorgverleners ondersteunen met bruikbare tools en methodieken die aansluiten bij hun praktijk.

Met financiële steun van de Vlaamse Overheid

Toolbox seksueel geweld

De toolbox ‘seksueel geweld’ is ontwikkeld om zorgverleners en eerstelijnsactoren houvast te geven wanneer ze in contact komen met slachtoffers van seksueel geweld. Deze toolbox bundelt praktische informatie, fiches en materialen, zodat zorgverleners slachtoffers op een respectvolle, veilige en deskundige manier kunnen begeleiden, zowel in acute situaties als in verdere opvolging.

Doorheen het project worden alle nieuw ontwikkelde materialen én geüpdatete versies van bestaande materialen in deze toolbox geplaatst. Je vindt hier dus altijd de meest recente en juiste versie terug.
 

Ga naar de Toolbox

De toolbox bevat onder meer:

• Juridische en procedurele infofiches, zoals het indienen van een klacht, gevolgen voor verblijfsprocedures en basis rond seksueel strafrecht.
• Materialen gericht aan slachtoffers zelf, zoals meertalige en laagdrempelige informatie en praktische wegwijzers.
• Wat te doen bij vermoeden of onthulling van seksueel geweld: een stappenplan voor eerste reacties en doorverwijzing.
• Richtlijnen over veilige communicatie en handelingskaders, met nadruk op vertrouwelijkheid en het waarborgen van een veilige omgeving
• Informatie over het Zorgcentrum na Seksueel Geweld (ZSG): uitleg over werking, procedures, forensisch onderzoek en bereikbaarheid.
   

Met deze toolbox willen we zorgverleners helpen om:

• Gepast te reageren bij vermoeden of onthulling van seksueel geweld
• Slachtoffers correct te informeren over hun rechten en mogelijkheden
• Samen te werken met gespecialiseerde diensten zoals het ZSG

Zo draagt de toolbox bij aan toegankelijke, veilige en kwaliteitsvolle zorg voor slachtoffers van seksueel geweld met een precair verblijfsstatuut.

Ga naar de Toolbox