Ze doen het toch: 5 situaties waarbij vrouwen in ons land worden uitgesloten van abortus

1.

‘Gewone’ Belgische vrouwen die in orde zijn met hun mutualiteit 

Wie in ons land beschikt over de Belgische nationaliteit en in orde is met de mutualiteit, kan in de regel rekenen op een laagdrempelige en goedkope zwangerschapsonderbreking. Toch raken elke dag doordeweekse Belgische vrouwen en meisjes in de problemen. De hoofdoorzaak? De beperkte maximumtermijn van 12 weken én de verplichte wachttijd van zes dagen, die beiden zorgen voor te veel tijdsdruk. 

Chloë Ballyn: “De verplichte wachttijd en de huidige maximumtermijn is hopeloos verouderd en houdt onvoldoende rekening met veelheid van situaties waarin gewone Belgische vrouwen en meisjes zich in bevinden of belanden. Denk bijvoorbeeld aan vrouwen die van nature kampen met een onregelmatige menstruatie, in de perimenopauze zitten, op jonge leeftijd seksueel actief zijn of lijden aan (chronische) aandoeningen die de hormonale huishouding verstoren. Bij hen is de kans reëel dat ze een zwangerschap laattijdig opmerken en belanden in een race tegen de (maximum)tijd. Hetzelfde geldt voor onverwachte gebeurtenissen, zoals een scheiding, een sterftegeval of een ontwrichtende medische diagnose. Door onze verouderde wetgeving heeft 1 op de 4 Belgische vrouwen die ooit een abortus liet doen, haar toevlucht moeten nemen in abortusmethodes die buiten de wet vielen. En moeten elk jaar noodgedwongen meer dan 400 vrouwen naar het buitenland gaan om een abortus te laten uitvoeren in een land waar de maximumtermijn hoger ligt."

2.

Vrouwen en meisjes in armoede of zonder dak boven het hoofd

Wie in ons land als vrouw of meisje in grote armoede of op straat leeft, loopt niet alleen meer kans op een ongewenste zwangerschap maar ontdekt die bovendien vaker laattijdig. Alles start met het feit dat dak- en thuisloze vrouwen in armoede moeilijker toegang hebben tot contraceptie. 

Chloë Ballyn: “Dat komt omdat ze niet zijn aangesloten bij een ziekenfonds, geen vaste huisarts hebben of zich eenvoudigweg geen spiraaltje of de pil kunnen veroorloven. Door hun moeilijke leefomstandigheden zitten deze vrouwen vast in een survivalmodus: wie elke dag opnieuw op zoek moet gaan naar een slaapplek of een maaltijd, zet medische zorgverlening of zwangerschapspreventie niet bovenaan het prioriteitenlijstje. Door een onregelmatig voedings- leef- en -slaappatroon kampt deze groep vrouwen ook nog eens vaker met onregelmatige menstruaties. Gecombineerd met het feit dakloze vrouwen meer kans lopen op seksueel geweld, zorgt dit alles ervoor dat er vaker sprake is van ongewenste zwangerschappen die laattijdig worden opgemerkt."

"Voor (dakloze) vrouwen in armoede is de zoektocht naar een abortus een ingewikkeld hindernissenparcours. Afhankelijk van de instantie waarbij ze terechtkomen, wordt op hen gerekend voor het nakomen van administratieve procedures, vaste afspraken, telefonisch contact en transport: allemaal dingen die niet evident zijn voor wie op straat leeft en zich in een race tegen de tijd bevindt. Hierdoor gebeurt het regelmatig dat deze vrouwen of meisjes er niet in slagen hun abortus te organiseren of de maximumtermijn halen, waardoor ze moeten teruggrijpen naar onveilige methodes of hun zwangerschap noodgedwongen moeten uitzitten: een dure reis naar Nederland zit er voor hen immers niet in.”

Wie er als dakloze vrouw wel in slaagt om een abortus te laten uitvoeren, moet vandaag recupereren op straat. “Daarom pleiten we met Dokters van de Wereld voor een grotere inzet op nazorg-initiatieven: wie dak- of thuisloos is, kan niet thuis in bed en in hygiënische omstandigheden recupereren, loopt meer risico’s op infecties en heeft vaak geen plek om naar toe te gaan voor nazorg en opvolging. Voordien bestonden er overheidsinitiatieven waarbij dakloze mensen na kleine ingrepen terechtkonden in een opvangplek voor revalidatie en opvolging, maar die werden door besparingen afgeschaft.”

3.

Vrouwen en meisjes zonder mutualiteit, Europese zorgverzekering of papieren

Wie in ons land leeft zonder papieren of mutualiteit, heeft in theorie recht op zorg via het OCMW. Maar: die procedure is weinig gekend, ingewikkeld, verwarrend én tijdrovend. Wie nood heeft aan een abortus, riskeert in een ingewikkelde en stresserende slakkengang te belanden.

Chloë Ballyn: “Als je een zorgvraag indient bij het OCMW, word je onderworpen aan een sociaal onderzoek. Dat is op zich al ontwrichtend, omdat de meeste mensen zonder papieren doorlopend leven met de vrees te worden opgepakt en in een terugkeercentrum te worden geplaatst. In het geval van een abortus, hebben vrouwen en meisjes jammer genoeg weinig andere keus dan het risico te nemen, hun angst te overwinnen en zich aan te melden bij het OCMW met een verzoek tot abortus."

Volgens Dokters van de Wereld vormt die stap pas de eerste horde: “Omdat elk OCMW er eigen criteria en onderzoeksprocedures op nahoudt, moeten sommige meisjes en vrouwen langs wel 8 loketten passeren en kan het antwoord van het OCMW tot 9 weken op zich laten wachten. Stel bijvoorbeeld dat je in de 6de week ontdekt dat je zwanger bent en de pech hebt bij een ‘traag’ OCMW te belanden, dan is de optelsom snel gemaakt en wordt het de facto onhaalbaar de maximumtermijn te halen. Daarnaast moet je trouwens rekening houden met een mogelijke nul op het rekest, omdat sommige OCMW ’s een abortus niet erkennen als medische zorg.” In dat laatste geval zit er niets anders op dan teruggrijpen naar onveilige methodes, de zwangerschap noodgedwongen uitzitten of een grote som bijeen te sprokkelen om de ingreep in België uit eigen zak te betalen of op eigen risico naar Nederland te trekken met de kans op een arrestatie."

4.

Vrouwen en meisjes op zoek naar internationale bescherming in ons land

Ook vrouwen en meisjes die een verzoek tot internationale bescherming hebben ingediend, kunnen in tegenstelling tot een ‘gewone’ Belgische vrouw niet zomaar een afspraak maken bij een abortuscentrum of een huisarts. Wie zich in een erkend Fedasil-centrum bevindt, moet net als vrouwen zonder papieren ‘toestemming’ vragen, in dit geval aan het lokale medische team in het centrum dat hen vervolgens kan doorververwijzen naar een erkend abortuscentrum. Wie door het aanhoudende tekort aan opvangplaatsen bij Fedasil niet terecht kan in een opvangcentrum, belandt op straat of in onzekere woonsituaties en moet zelf op zoek gaan naar een zorgverlener die hen wil verder helpen met hun abortusvraag. 

Chloë Ballyn: “Maar dat is erg moeilijk voor wie het zorgsysteem, de taal en cultuur niet kent en bovendien in de survivalmodus belandt die hoort bij een leven zonder dak boven het hoofd. In de praktijk komt het er dan ook vaak op neer dat deze vrouwen en meisjes terechtkomen bij ngo’s zoals Dokters van de Wereld, hoewel ook dat door de huidige besparingspolitiek steeds moeilijker wordt. Tragisch is ook dat net deze groep vrouwen meer kans loopt om ongewenst zwanger te worden na seksueel geweld.” 

Wanneer deze vrouwen en meisjes de wettelijke termijn overschrijden, wordt de situatie nog complexer: in tegenstelling tot ‘gewone’ Belgische vrouwen of erkende vluchtelingen, mogen zij niet naar een ander land reizen om daar de ingreep te laten uitvoeren. Net als bij vrouwen en meisjes zonder papieren zit er ook voor hen vaak niets anders op dan de toevlucht te nemen tot onveilige methodes, de zwangerschap uit te zitten of een grote som geld bijeen te sprokkelen om op eigen risico naar het buitenland te reizen.

5.

Vrouwen en meisjes in andere moeilijke omstandigheden

• Vrouwen met verslavingsproblematiek & sekswerkers: “Hoge stigmatisering in de zorg leidt bij deze groep niet zelden tot uitstelgedrag en mijdingsgedrag. Daarnaast ontbreekt vaak een stabiel netwerk om de verplichte bedenktijd van 6 dagen en meerdere afspraken praktisch geregeld te krijgen.”
• Minderjarige meisjes: “Hoewel er in België geen ouderlijke toestemming vereist is voor abortus, vormen de angst voor ontdekking door de ouders, gebrek aan financiële autonomie en onwetendheid over hun rechten grote belemmeringen.”
• Slachtoffers van intiem partnergeweld of dwingende controle: “Vrouwen die vastzitten in een relatie waarin hun partner hun bewegingsvrijheid, geld of anticonceptie controleert, kunnen de verplichte intake- en behandelafspraken vaak niet discreet plannen.”
• Vrouwen in afgelegen of specifieke regio's (zoals delen van Wallonië): “Toegang kent ook een geografische component. In Wallonië gebeurt abortuszorg via de Centres de Planning Familial, waarvan er maar een beperkt aantal de ingreep daadwerkelijk uitvoert, vaak met beperkte openingsuren of lange wachtlijsten.”

Daarnaast moeten kwetsbare vrouwen en meisjes sneller en makkelijker toegang krijgen tot contraceptie en abortuszorg, zonder dat hen financiële, administratieve of praktische hindernissen voor de voeten wordt gegooid. Onder de huidige wet moeten vrouwen zonder papieren, mutualiteit of op de vlucht vandaag toestemming vragen voor een abortus en moeten ze soms tot 8 weken wachten op het antwoord. Hierdoor worden ze de facto uitgesloten van abortuszorg en hebben ze geen andere keuze dan teruggrijpen naar onveilige methodes, hun zwangerschap noodgedwongen uit te zitten of grote sommen bijeen te sprokkelen om een abortus uit eigen zak te betalen. De nieuwe abortuswet moet deze uitsluiting dan ook zo snel mogelijk wegwerken.

Naar de petitie