Rechten in dubio, levens in de waagschaal: verhalen uit onze zorgantenne in Namen

Hajer, 29 jaar oud, is Tunesisch en studeert transmediale architectuur. Cissé*, 34 jaar oud, is Guinees; zijn asielaanvraag in België is zojuist afgewezen. Alain, 46 jaar oud, is Belgisch en is sinds vier jaar dak- en thuisloos.

Hun achtergronden kunnen niet meer van elkaar verschillen, maar ze delen één ding: de zorgantenne van Dokters van de Wereld is hun laatste strohalm om medische hulp te krijgen. 

• Lees ook: Voor gesloten zorgdeuren in Namen: aantal consultaties bij Dokters van de Wereld in 10 jaar verdrievoudigd 

Cissé* (34) ontvluchtte Guinee in 2021 en leeft sinds kort zonder papieren in ons land 

 "Ik heb een handicap aan mijn hand en veel gewrichtspijn, vooral in mijn rug. De dokter en de verpleegkundige hebben me pijnstillers voorgeschreven. Voordat mijn asielaanvraag werd geweigerd, verbleef ik in een centrum van het Rode Kruis waar ook een arts was. Maar twee maanden geleden moest ik daar weg. Nu sta ik op straat met niets, behalve een bevel om het grondgebied te verlaten. Maar waar moet ik heen?"

In theorie heeft iedereen zonder wettig verblijf in België recht op Dringende Medische Hulp (DMH), maar het merendeel van de mensen zonder papieren weet dat niet of wordt geconfronteerd met zoveel administratieve hindernissen dat ze hun pogingen moeten opgeven. Bovendien mijden ze overheidsinstanties vaak uit schrik om opgemerkt te worden; ze blijven liever onder de radar. Het resultaat: tot 90% van de mensen zonder papieren in ons land maakt nooit gebruik van hun recht op zorg [1].

Hajer (29) studeert transmediale architectuur en probeert de eindjes aan elkaar te knopen

"In België sta ik er alleen voor om al mijn kosten te betalen. Ik werk een aantal uur per week in een supermarkt, als het kan ook op feestdagen om wat extra te verdienen. Maar het blijft elke maand knopen doorhakken. Hoewel ik aangesloten ben bij het ziekenfonds, ga ik meestal niet naar de dokter. Ik kan het remgeld simpelweg niet betalen", legt Hajer uit, die last heeft van haar nieren.

Eind 2024 besloot de regering van de Franstalige Gemeenschap om het inschrijvingsgeld voor internationale studenten te verhogen. Vanaf het academiejaar 2026 moeten zij elk jaar 1.670 euro extra betalen. Dit dreigt de studentenarmoede drastisch te verergeren voor jongeren zoals Hajer, die nu al amper de eindjes aan elkaar kunnen knopen en maandelijks moeten kiezen tussen huur betalen of zich laten verzorgen.

Alain (46) is Belg en leeft al vier jaar op straat gescheiden van zijn dochter

Alain is zijn woning lang geleden verloren. Maar hij raakte onderweg nog iets veel kostbaarder kwijt: "Ik heb mijn dochter al vier jaar niet gezien. Voor haar wil ik er weer bovenop komen. Ik kom hier regelmatig: je krijgt er medische zorg als dat nodig is, maar je vindt hier vooral een luisterend oor. Dat doet deugd. De laatste keer dat ik kwam, was voor een abces aan mijn arm. De vrijwilligers hier legden me uit hoe ik het moest verzorgen en ik kon de medicatie gratis ophalen bij de apotheek."

Elke Belgische burger heeft recht op de verplichte ziekteverzekering. Maar voor daklozen die gaandeweg hun documenten zijn kwijtgeraakt, is het vaak een helse administratieve klus om die rechten op te eisen. Van de ene moeilijkheid rollen ze in de andere, waardoor ze uiteindelijk door de mazen van het sociale vangnet vallen en zonder enige ziektekostenverzekering achterblijven.

Wachten op een duurzame oplossing 

Het is intussen bijna middag en de raadplegingen lopen ten einde. Hajer, Cissé en Alain pikken de draad van hun dag weer op. Het doel van de teams van Dokters van de Wereld is om mensen te begeleiden zodat ze hun rechten terugkrijgen en kunnen instromen in het reguliere gezondheidssysteem. Alleen is dat niet altijd meteen mogelijk.

Hajer en Cissé zullen elkaar de komende weken wellicht nog tegenkomen in de wachtkamer van Dokters van de Wereld in Namen, in afwachting van een structurele oplossing voor hun zorg.

Alain zal er niet bij zijn: "Ik heb een plek in een afkickkliniek vanaf volgende week. Ik blijf er twee maanden en daarna wil ik een opleiding volgen tot buschauffeur, een klein appartementje zoeken en eindelijk mijn dochter terugzien."

* Om privacyredenen is deze naam aangepast.

[1] Naar een hervorming van de toegang tot de gezondheidszorg