Waarom nemen Tunesische kinderen en jongeren het risico om in gammele bootjes de oversteek naar Europa te wagen?

Sinds 2020 evolueert het profiel van Tunesische migratiekandidaten: naast jonge mannen en gezinnen zijn er nu ook steeds meer begeleide en niet-begeleide minderjarigen die willen vertrekken uit het land. Van 7.598 Tunesiërs die in 2024 in Italië aankwamen, waren er 922 begeleide en 1.307 niet-begeleide kinderen.

De studie van Dokters van de Wereld werd uitgevoerd in Tunis en Sfax, twee steden die centraal staan in het Unicef-project dat zich focust op de bescherming van kinderen en jongeren op de vlucht. Een groep van 23 jongeren (18–24 jaar) nam deel aan participatieve workshops en individuele gesprekken. Daarnaast werden 25 interviews gehouden met stakeholders uit het maatschappelijk middenveld, de humanitaire sector, de academische wereld en de culturele sector.

Waarom kiezen minderjarige jongeren voor irreguliere migratie?

De studie brengt een reeks onderling verbonden factoren aan het licht:

1. De ‘Harga’ 
Dit Arabische woord verwijst naar irreguliere migratie en naar mensen die de oversteek naar Europa wagen in geïmproviseerde bootjes. Het fenomeen leeft sterk in de collectieve verbeelding van de Tunesische jeugd. Succesverhalen, sociale media en het narratief van mensensmokkelaars versterken dat beeld. Hoewel ‘harga’ vaak als een radicale daad wordt gezien, is het voor velen ook een poging om het gevoel van controle over het eigen leven terug te winnen. Ondanks de grote risico’s bagatelliseren sommigen de gevaren en zien ze die als een noodzakelijke prijs voor een toekomst elders.

2. Politieke instabiliteit en economische crisis 
Jongeren, vooral uit landelijke gebieden of armere wijken, ervaren diepe ontgoocheling over het onderwijssysteem en de arbeidsmarkt. Dit gebrek aan sociale mobiliteit versterkt het gevoel van een uitzichtloosheid. Migratie lijkt dan de enige manier om toch een toekomst te kunnen opbouwen.

3. Structureel en intrafamiliaal geweld
Vooral meisjes en minderjarigen die te vroeg aan het werk worden gezet worden slachtoffer van geweld. Een gebrek aan steun, sociale uitsluiting en huiselijk geweld, leiden tot een diep gevoel van ontworteling dat vaak gepaard gaat met zelfdestructief gedrag en de wens elders opnieuw te beginnen.

Meervoudige en verweven ongelijkheden

De belangrijkste factoren om te vertrekken bestaan uit sociaaleconomische ongelijkheid, werkloosheid, armoede, schooluitval, discriminatie, sociale uitsluiting en (intrafamiliaal) geweld. Deze factoren staan ook nauw verbonden met de mentale gezondheid van deze jongeren.

De studie onderzocht daarom de obstakels die de toegang tot mentale gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning voor deze doelgroep bemoeilijken.

Welke oplossingen worden voorgesteld?

Er worden verschillende pistes gesuggereerd, waaronder pleidooi bij de Tunesische autoriteiten, vervolgonderzoek en concrete interventies:

1. Gerichte sensibiliseringscampagnes rond geestelijke gezondheid, toegespitst op kinderen, jongeren en hun families via sociale media en lokale platforms.

2. Training van eerstelijnsteams bij het herkennen van kwetsbaarheidsfactoren en (psychische) noden bij de jongeren die overwegen te vertrekken.

3. Een flexibele, gedecentraliseerde aanpak van geestelijke gezondheidszorg met mobiele teams en gespreksmomenten (individueel en in groep), afgestemd op de lokale context en de leefwereld van kwetsbare jongeren.

4. Opleiding van zorgpersoneel in het bestrijden van discriminatie, gericht op inclusiviteit en non-discriminatie. Daarnaast ook het opzetten van anonieme en veilige meldpunten voor discriminatie binnen zorginstellingen om de bescherming van zorggebruikers te waarborgen.

Dokters van de Wereld is sinds 2012 actief in Tunesië en staat aan de zij van personen in maatschappelijk kwetsbare positie met medische en psychosociale ondersteuning. In Tunis werkt de organisatie met een mobiel team dat de meest geïsoleerde personen opzoekt. Daarnaast biedt zij begeleiding in opvang- en oriëntatiecentra in Tunis, Sfax en Zarzis. Sinds april 2024 voert Dokters van de Wereld in dit kader het project “Kinderen en jongeren op migratieroutes in Noord- en West-Afrika” uit.

Foto © Kristof Vadino