Nieuw project verbetert de toegang en kwaliteit van mentale zorg voor mensen in migratie

Klopt het dat mensen in migratie en vluchtelingen vaker kampen met mentale moeilijkheden? 

Ja, maar een belangrijke nuance: die hogere cijfers liggen niet aan de mensen in migratie zelf maar hebben alles te maken met de situaties waarin ze worden geduwd. Eerst en vooral zijn er de omstandigheden in het geboorteland die ertoe leiden dat iemand beslist dat er niets anders op zit dan te vertrekken of vluchten. Oorlog, conflicten, seksuele onderdrukking of geweld, extreme armoede of autoritaire en corrupte politieke regimes: het vergt al een grote mentale weerbaarheid om hieraan te kunnen ontsnappen. 

Daarnaast zijn er de wreedheden waarmee mensen worden geconfronteerd tijdens hun migratietocht richting Europa: uitbuiting door mensensmokkelaars, honger, dakloosheid, geweld aan grensovergangen, levensgevaarlijke oversteken door de woestijn of over zee: het zorgt ervoor dat de mentale rugzak alleen maar zwaarder wordt. 

En dan zijn er de omstandigheden waarmee vluchtelingen en migranten worden geconfronteerd bij hun land van aankomst. In België bijvoorbeeld, worden mannelijke vluchtelingen nu al meer dan 3 jaar meteen de straat opgestuurd door de regering. Wij zien in onze projecten elke dag mensen uit plekken als Gaza of Afghanistan die al weken of maanden op straat moeten overleven in ons land. Hun veerkracht is opmerkelijk maar zodra ze in België zijn, worden ze geconfronteerd met extra problemen zoals het vinden van een slaapplek, onzekerheid over hun asielprocedure, administratieve barrières, discriminatie en gebrek aan juridische bijstand. Al die ellende weegt op den duur zwaar door op op de mentale gezondheid van personen. 

Hoe uit zich dit in cijfers? 

Nele: Verschillende studies en cijfers vanuit de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), tonen aan dat vluchtelingen en migranten een veel hogere kans hebben op mentale problemen. Zo kan depressie oplopen tot 44% bij deze populatie, terwijl dat in de algemene bevolking rond de 12% ligt. Vanuit onze projecten merken we dat ook slaapmoeilijkheden, stress en angststoornissen vaak aanwezig zijn. 

Kunnen deze mensen dan niet gewoon terecht bij een psycholoog? 

Nele: Zo eenvoudig is het jammer genoeg niet. De toegang tot mentale zorgverlening voor mensen in migratie is erg moeilijk.  De sector is in veel landen sowieso al overbevraagd: voor een gemiddelde Belg is het al moeilijk om een afspraak te krijgen bij een geestelijke zorgverlener, laat staan voor wie hier nog niet zo lang geleden is aangekomen. Zij worden geconfronteerd met taal- en communicatieproblemen, kennen het (ingewikkelde) zorgsysteem niet, beschikken niet over de financiële middelen of vinden geen hulpverlener die met hen aan de slag wil. Daarnaast rust er in veel culturele achtergronden nog steeds een taboe op het praten over gevoelens en mentale problemen, wat het zoeken naar hulp bemoeilijkt en sociaal isolement versterkt. 

Tenslotte, en misschien nog belangrijker, zien we dat mentale zorgverleners vaak niet open staan om met deze doelgroep te werken. Ze geven aan niet geëquipeerd te zijn om de juiste zorg te geven wegens een gebrek aan tijd, cultuursensitieve opleidingen en externe omkadering met tolken en interculturele bemiddelaars. 

Migration in Mind wil die lancunes invullen. Hoe willen jullie dit doen? 

Het project 'Migration in Mind' wil de toegang tot en de kwaliteit van mentale zorg voor mensen in migratie verbeteren. Dit doen we met de steun van de Europese Unie en een consortium van vijf organisaties in vier landen: België, Kroatië, Spanje en Slovakije. 

We zetten in op verschillende flanken: we creëren niet alleen tools voor mensen die kampen met mentale uitdagingen maar ook voor de mensen die hen willen ondersteunen. We organiseren trainingen en opleidingen voor professionals om hun kennis en competenties te versterken en ontwikkelen toolboxen voor professionals zodat ze hun diensten kunnen aanpassen. Ten slotte organiseren we individuele, groeps- en gemeenschapsgerichte activiteiten in de vier landen.

Wie willen jullie bereiken met dit project?

Eerst en vooral de mensen in migratie zelf. Zij vormen de motor van dit project. In totaal betrekken we meer dan 1.000 personen in migratie via groepssessies, individueel overleg en veldwerk. Via hun input en feedback verfijnen we vervolgens de toolkits, opleidingen en ander ondersteunend materiaal. 

Ook belangrijk om te vermelden is dat we niet alleen met gespecialiseerde therapeuten werken maar we ons ook richten op de mensen die vaak het eerste contact zijn met vluchtelingen en migranten. Dat gaat dan bijvoorbeeld over onthaalmedewerkers, vrijwilligers of maatschappelijk werkers. We versterken hun capaciteit om aangepaste psychosociale eerstelijnshulp te bieden, te luisteren en door te verwijzen wanneer nodig.

Wat is jullie boodschap voor de nationale beleidsmakers? 

Eerst en vooral blijven we hameren op de nood aan een menswaardige opvang en een betere toegang tot mentale zorg voor elke persoon in migratie. 

Daarnaast vragen we aan de beleidsmakers in de zorg om mentale zorg beter toegankelijk te maken voor mensen in migratie. De focus hierbij moet liggen op een persoonsgericht, cultuursensitief zorgsysteem waarbij psychologen, artsen, psychiaters en alle andere zorgverleners beter ondersteund worden met opleidingen, interculturele bemiddelaars en tolken. 

Aan universiteiten en hogescholen pleiten we voor de integratie van een cultuursensitieve benadering in het werken met vluchtelingen en migranten in de opleiding van (toekomstige) gezondheidsprofessionals.

De essentie: mentale gezondheid is een basisrecht, geen luxeproduct. Het is niet alleen een kwestie van menselijkheid, maar ook van integratie. Meer aandacht voor de mentale gezondheid van mensen in migratie vergemakkelijkt de integratie en weerbaarheid. Het is een win-win situatie voor iedereen. 

Lees meer over het project Migration in Mind

Met de steun van het European Health and Digital Executive Agency (HADEA) en het programma EU4Health