Overheid zet dakloze mensen deze winter in de kou, wij zorgen voor warmte en zorg

Dokters van de Wereld is al bijna 20 jaar actief in verschillende nachtopvangcentra voor daklozen: deze winter bijvoorbeeld trekken teams van artsen en onthaalmedewerkers naar vier Brusselse daklozencentra. Daar verlenen we vrijwillig en na de werkuren medische consultaties aan de bewoners. Dat dit geen overbodige luxe is, vertelt Alain (72 jaar), vrijwillig arts voor Dokters van de Wereld: “Twee op drie dakloze mensen kampt met fysieke problemen. Bij 40% gaat het over een ernstige combinatie van fysieke, mentale én verslavingsproblematieken. Deze cijfers liggen stukken hoger in vergelijking met de gemiddelde bevolking.” 

Hoewel dakloze mensen over het algemeen kampen met grotere zorgnoden, wordt net deze kwetsbare groep structureel uitgesloten van het Belgische zorgsysteem: “Meer dan 80% van de patiënten die voor het eerst aanklopt bij Dokters van de Wereld heeft geen toegang tot het reguliere zorgsysteem. Veel van hen hebben geen mutualiteit, geen medische kaart bij het OCMW of worden geconfronteerd met zorgweigering. Hierdoor doet men noodgedwongen aan zorguitstel, waardoor aandoeningen verergeren en men uiteindelijk op de spoeddiensten dreigt te belanden. Door consequent aanwezig te zijn met vrijwillige artsen in de nachtopvangcentra voorkomen we erger”, vertelt Pierre Van Heddegem, Directeur Belgische projecten bij Dokters van de Wereld. 

Daarnaast zet Dokters van de Wereld stevig in op sociale en administratieve begeleiding: “Wie wordt opgevolgd in onze permanente zorgcentra, krijgt de mogelijkheid gekoppeld te worden aan een sociaal assistent van Dokters van de Wereld. Die doet er vervolgens alles aan om de administratieve toegang tot het gewone zorgsysteem opnieuw in orde te brengen. Dat is trouwens ons doel: ervoor zorgen dat elke patiënt die aanklopt bij Dokters van de Wereld, op het einde van de rit opnieuw deel uitmaakt van het Belgische zorgsysteem en ons bij wijze van spreken niet meer nodig heeft.”

Besparen op de kap van wie al straatarm is

Dokters van de Wereld maakt zich intussen grote zorgen over de daklozen en thuislozen die deze winter géén plekje zullen vinden in de winteropvang : “De patiënten die wij zien in de daklozencentra hebben bij wijze van spreken nog ‘geluk’: zij moeten voor ten minste één of een paar nachten niet slapen in een portaal of een stuk karton in de metro. Maar buiten de relatief warme luwte van de opvangcentra, is er een groter wordende groep die voor gesloten deuren blijft staan.”

Meer daklozen? Minder opvang!

Het aantal dak- en thuislozen dat in België leeft, nam de afgelopen jaren alleen maar toe. In Brussel bijvoorbeeld, ging het over zo’n 3.500 mensen in 2016 tot bijna 10.000 in 2024: een verdrievoudiging in acht jaar tijd. Maar ook in steden als Antwerpen ziet men de daklozencijfers aantikken. Het gevolg: in veel steden zijn de daklozencentra chronisch gesatureerd en blijven daklozen voor gesloten deuren staan. Daarbij komt ook nog het falend opvangbeleid voor vluchtelingen, waarbij onze federale overheid nu al jarenlang alleenstaande mannen de straat opstuurt omdat de regering weigert te investeren in meer opvangplaatsen. “In plaats van deze zelf gecreëerde humanitaire opvangcrisis de kop in te drukken is de huidige regering van plan de komende jaren nog verder te snoeien in het aantal opvangplekken. En dat terwijl er nu al duizenden verzoekers tot internationale bescherming op straat moeten overleven tot er een plekje vrij komt in de Fedasil-centra."

De impact van dit soort kille beleidskeuzes op de fysieke en mentale gezondheid valt niet te overzien: “Slapen in een portaal, een kraakpand of op een stuk karton in een metrostation is een aanslag op de fysieke en mentale gezondheid. Bovendien is het in die omstandigheden veel moeilijker om aan zorg te geraken: waar moet je heen als je met 38° koorts en een bronchitis in de hal van het Zuidstation slaapt?” 

Een gedeeltelijke oplossing zijn de zorgbussen van Dokters van de Wereld: die trekken in steden als Brussel, Charleroi en La Louvière rechtstreeks naar de leefwereld van wie dak- en thuisloos is. “In onze Medibussen verlenen we het hele jaar door paramedische zorg en begeleiden we ernstig zieke mensen naar onze permanente zorgcentra. Andere vrijwilligers gaan dan weer zelf op zoek naar verzwakte mensen in portalen of hoekjes in stations. In de winter delen we ook dekens, handschoenen en sjaals uit, zorgen we voor warme drankjes, een luisterend oor en menselijk contact.”

Maar de echte oplossingen starten met het beleid. Daarom blijft Dokters van de Wereld op de deuren kloppen van kabinetten en politici: “Al is het maar om hen te confronteren met de concrete impact van een beleid dat mensen bewust in de kou zet. Achter elke euro die men bespaart op zoiets rudimentairs als een bed of een gezondheidszorg, zit een echte mens. Dat lijkt men soms te vergeten. Wij zijn er om hen hieraan te herinneren.”

Dokters van de Wereld is in België actief in 11 steden met zorgcentra, zorgantennes, zorgbussen en mobiele teams die naar de leefwereld trekken van wie kwetsbaar is: Belgen in grote armoede, dakloze mensen, vluchtelingen die door Fedasil de straat worden opgestuurd, mensen zonder papieren, druggebruikers of clandestiene sekswerkers.