Tussen politiek getouwtrek en uitstelmanoeuvres blijft de hervorming van de Belgische abortuswetgeving stof vergaren

Eén van de verklaringen hiervoor vinden we door te kijken naar de andere Europese landen. Die gaan er in tegenstelling tot ons wel op vooruit. Frankrijk bijvoorbeeld, verankerde in 2024 de vrijheid van abortus in de grondwet. Ook Luxemburg voerde recent een grondwetswijziging uit en schafte net als Spanje en Nederland de verplichte wachttijd af. Denemarken en Noorwegen verlengden hun maximumtermijn dan weer tot 18 weken. Intussen bleef België ter plekke trappelen, met als resultaat dat we vandaag slechter scoren dan Ierland, een land waar abortus in 2018 nota bene nog strikt verboden was.

Als het gaat over abortusrechten, flikkert de Belgische barometer al een tijd op oranje. Nochtans kan het politieke establishment terugvallen op een maatschappelijk draagvlak én een gebetonneerde wetenschappelijke consensus. Wat dat laatste betreft, verscheen in 2023 nog het expertenrapport, het resultaat van een groep academische, juridische en ethische experten die op vraag van de regering een jaar lang rigoureus timmerden aan de architectuur van een gloednieuwe abortuswet.² Na de officiële overhandiging aan de regering, stierf het rapport evenwel een snelle en stille dood en ligt het tot op vandaag stof te vergaren in een willekeurige politieke schuif.

Wat geen stof vergaart, zijn de meisjes en vrouwen die door onze oudbakken abortuswet in de knoei geraken. Zo vertrekt in ons land elke dag minstens 1 meisje of vrouw met lood in de schoenen naar het buitenland, enkel en alleen omdat ons land blijft vastklampen aan de verplichte zesdaagse wachttijd en een beperkte maximumtermijn.³ Wat de bedenktijd betreft, hinken we trouwens ook hier achter op de rest: in net geen 29 van de 43 Europese landen is hier al lang geen sprake meer van. Terecht, zo blijkt uit onderzoek dat keer op keer bevestigt dat wie aanklopt bij een abortusarts, dat pas doet na een doordacht denkproces. Er is met andere woorden geen enkel zinnig argument voor een moraliserend wachtkamerbeleid dat er nog steeds van uitgaat dat het vrouwelijke geslacht overhaaste of emotionele beslissingen neemt en daar met een bedenktijd voor moet worden behoed.

Hetzelfde geldt voor de maximumtermijn: die gaat niet alleen voorbij aan de huidige wetenschappelijke consensus over levensvatbaarheid maar negeert tegelijk de legitieme waaier aan omstandigheden waardoor twaalf weken in meedogenloze realiteit een onhaalbare kaart wordt. Zo houdt de huidige termijn geen rekening met het feit dat perimenopauze, ziekte, onbetrouwbare contraceptie of een ingrijpende gebeurtenis zoals een scheiding er elke dag voor zorgen dat vrouwen pas in een later stadium op zoek kunnen gaan naar een abortus. Wie bovendien ook nog eens kampt met sociale struikelblokken zoals extreme armoede, intrafamiliaal geweld of de afwezigheid van een zorgverzekering, moet zich vandaag systematisch schrap zetten voor een slopende race tegen de tijd, het teruggrijpen naar onveilige alternatieven of het uitzitten van een ongewenste zwangerschap.

Politiek nattevingerwerk leidde begin jaren negentig tot de allereerste abortusregeling in ons land. Maar vandaag is de wet bijna veertig jaar oud en bevindt ze zich in een wetenschappelijke en maatschappelijke midlifecrisis. Het is dan ook hoog tijd om de deuren en ramen wijd open te gooien en het wetgevende keurslijf eindelijk te voorzien van nieuwe, frisse en wetenschappelijk gefundeerde zuurstof.

*Dit opiniestuk, dat oorspronkelijk op 28 september in De Morgen verscheen, maakt deel uit van de campagne “Ze doen het toch”. Onderteken de petitie om onze eisen voor een betere toegang tot abortus te steunen: Ze doen het toch | Dokters van de Wereld 

Ondertekenaars : 

1. ABVV
2. Aimer Jeunes
3. Amnesty International Belgium
4. Centre 320 Rue Haute
5. Centre d’Action Laïque
6. Christelijke Mutualiteit
7. Conseil des femmes francophones de Belgique
8. deMens.nu
9. Dokters van de Wereld
10. Erasmushogeschool Brussel
11. Fédération des Centres de Planning et de Consultations
12. Fédération des Centres Pluralistes de Planning Familial
13. Fédération Laïque de Centres de Planning Familial
14. Formation Léon Lesoil
15. Furia
16. Groupe d’Action des Centres Extra Hospitaliers Pratiquant l’Avortement
17. Haute Ecole de la Province de Namur (Coordination du Bachelier Sage-Femme)
18. Le Monde des Possibles
19. LUNA
20. MOC - Mouvement Ouvrier Chrétien
21. Santhea
22. Sofélia
23. Solidaris
24. Soralia
25. Vie Féminine
26. VivaSalud
27. Vrouwenraad (uitgezonderd lidorganisatie Vrouw & Maatschappij)

[1] European Parliamentary Forum for Sexual and Reproductive Rights (EPF). European Abortion Policy Atlas (2021 & 2025).

[2] Multidisciplinair Wetenschappelijk Comité. Evaluatie van de praktijk en van de wetgeving inzake zwangerschapsafbreking, interuniversitair expertenrapport, overhandigd op 10 maart 2023.

[3] Nationale Evaluatiecommissie Zwangerschapsafbreking & LUNA vzw. Jaarverslagen inzake grensoverschrijdende abortuszorg (schatting 350 tot 500 Belgische vrouwen per jaar naar voornamelijk Nederland).