Pas aangenomen Terugkeerverordening dreigt toegang tot zorg en medische ethiek te ondermijnen

De Raad van de Europese Unie heeft vandaag formeel ingestemd met de nieuwe Terugkeerverordening. Die moet komende jaren een maximum aan ‘derdelanders’ het continent weten uit te zetten. Dokters van de Wereld waarschuwt voor de mogelijke impact op het vlak van toegang tot zorg en medische deontologie: “De grens tussen zorgverlening en migratiecontrole dreigt te vervagen.”

Ondanks aanhoudende kritiek en waarschuwingen vanuit de Verenigde Naties en het middenveld stemde de Europese raad vandaag voor de finale goedkeuring van het beruchte Europese ‘Terugkeerplan’. Hierdoor kunnen lidstaten binnenkort terugkeercentra oprichten buiten Europa, inzetten op langdurige detentie van gezinnen en kinderen en intrusieve methodes inzetten zoals het doorzoeken van gsm’s en het betreden van privéwoningen en andere locaties zoals ziekenhuizen, opvangcentra en werkplaatsen.

Dokters van de Wereld waarschuwt voor de potentiële impact op het vlak van zorgtoegang en medische ethiek. “Artsen, verpleegkundigen of sociaal assistenten kunnen onder druk worden gezet om samen te werken met de migratiediensten. In Zweden is die vrees al realiteit geworden : daar dwingt nieuwe wetgeving zorgverleners sinds kort om contactgegevens van hun niet-gedocumenteerde patiënten door te geven aan de migratiecontrolediensten. Gezondheidszorg moet een plaats van zorg blijven, geen instrument van migratiecontrole.” vertelt Chloë Ballyn, Pleidooiverantwoordelijke voor Dokters van de Wereld.

Hannah Laustiola, directeur van Dokters van de Wereld Zweden beaamt: “ Zwangere vrouwen bellen onze medewerkers op omdat ze bang zijn om in het ziekenhuis te bevallen. Ze worden voor de onmogelijke keuze gezet: hun eigen leven en dat van hun ongeboren kind op het spel zetten door niet in een ziekenhuis bevallen of na de bevalling het land worden uitgezet.”

Tijdens de onderhandelingen ondertekenden meer dan 1.300 zorgverleners een open brief van Dokters van de Wereld waarin zij zich uitspreken tegen de verordening en hun zorgen uitten over de mogelijke impact op de toegang tot gezondheidszorg, het medisch beroepsgeheim en de vertrouwensband tussen arts en patiënt. Gevreesd wordt dat ongedocumenteerde migranten in toenemende mate aan zorgmijding zullen doen of op de spoeddiensten zullen belanden.

Het volgende strijdtoneel: implementatie en uitvoering

Hoewel veel bepalingen pas na 12 maanden in de praktijk zullen gebracht worden, kunnen de lidstaten nu al aan de slag gaan met de oprichting van terugkeerhubs.

“Dit betekent anderzijds ook dat lidstaten nog 12 maanden de tijd hebben om te beslissen over hoe dit terugkeerplan wordt vertaald naar nationale wetgeving, procedures en de praktijk. We roepen de Belgische politici op om alles in het werk te stellen om-mensenrechtenschendingen te voorkomen en de toegang tot zorg te beschermen.”

De gedetailleerde aanbevelingen van Dokters van de Wereld:

Zorgvoorzieningen, sociale diensten, opvangcentra en andere ondersteuningsvoorzieningen volledig vrijwaren van migratiehandhaving en controle.
Een duidelijke scheiding (firewall) tussen gezondheidszorg en migratiehandhaving, zodat zorginstellingen en zorgverleners nooit verplicht worden om mensen te melden of uitzetting te faciliteren.
Het medisch beroepsgeheim expliciet beschermen door te garanderen dat patiëntgegevens en medische dossiers niet toegankelijk zijn, uitgewisseld worden of gebruikt worden voor migratiehandhaving
Een individuele beoordeling van de fysieke en mentale gezondheid garanderen voorafgaand aan detentie, overdracht of terugkeer en zorgen voor onafhankelijke en continue toegang tot gezondheidszorg gedurende de gehele procedure.
Een beoordeling vereisen van de individuele gezondheidsrisico’s en van het risico op schending van het non-refoulementbeginsel, wat betekent dat vóór elke terugkeer of overdracht onderzocht wordt of de persoon bij terugkeer te maken kan krijgen met een ernstige verslechtering van de gezondheid, schade, of een gebrek aan toegang tot essentiële gezondheidszorg en behandeling.
Ervoor zorgen dat detentie uitsluitend wordt gebruikt als een uiterste noodmaatregel, gebaseerd op een individuele beoordeling van noodzaak en proportionaliteit, waarbij doeltreffende alternatieven systematisch eerst worden overwogen.
Toegang garanderen tot onafhankelijke gezondheidszorg in detentie, inclusief geestelijke gezondheidszorg, juridische bijstand en onafhankelijk toezicht.
De oprichting van terugkeerhubs afwijzen, gelet op de risico's van ontoereikende toegang tot bescherming, juridische bijstand, gezondheidszorg en onafhankelijk toezicht.
Maatschappelijke organisaties, professionele zorgverenigingen en vakbonden betrekken bij de nationale uitvoering om transparantie en controle te waarborgen.
Toegang tot gezondheidszorg zonder angst garanderen voor alle individuen, ongeacht hun administratieve status, en ervoor te zorgen dat het zoeken naar zorg nooit leidt tot detentie, gegevensdeling voor migratiehandhaving of andere negatieve gevolgen.