Een dag in het leven van het Antwerpse zorgcentrum van Dokters van de Wereld

Of het nu gaat over een voorschrift voor de pil, het plannen van een uitstrijkje of de jaarlijkse afspraak voor een borstonderzoek: voor de modale vrouw in ons land zijn het stuk voor stuk evidenties. Maar voor vrouwen aan de rand van de samenleving staat dezelfde zoektocht gelijk aan een calvarietocht, geplaveid met hindernissen. In het kielzog van Dr. Chris leven we één consultatiedag mee met vrouwen die in hun zoektocht naar seksuele zorg verdwalen in een Belgisch labyrint. Een reportage vanuit het Antwerpse zorgcentrum van Dokters van de Wereld.

Elke week komt Dr. Chris aangefietst bij het zorgcentrum van Dokters van de Wereld in de Seefhoek. Dokter Chris is één van de vaste waarden van het Antwerpse zorgcentrum: al bijna 10 jaar lang staat ze als vrijwillig arts paraat om zich te buigen over de seksuele en reproductieve zorgvragen van de Antwerpse patiënten van Dokters van de Wereld.

Voor ze aan de slag gaat, overloopt Dr. Chris de lijst met patiëntes die vandaag op de planning staan. Elke consultatienamiddag ziet ze maximaal 5 patiëntes: “Meer dan dat zou niet goed zijn. Het gaat over vrouwen en meisjes die door hun complexe leefsituaties soms al jaren zijn afgesloten van het zorgsysteem. Het is cruciaal om hen eerst wat beter te leren kennen, een vertrouwensbasis te leggen en hun zorgvragen goed in kaart te brengen.”

Met moedeloos in een hoekje te gaan zitten, help ik niemand vooruit. Dat is trouwens het motto van iedereen die hier werkt bij Dokters van de Wereld

De medische zorgklachten die Dr. Chris hier behandelt, verschillen niet van een klassieke praktijk: “Mijn eerste patiënte kampt met een onregelmatige menstruatie en wil een preventief uitstrijkje. Staan vervolgens op de planning: de bespreking van een anticonceptiemethode, een vaginale infectie en menopauzale klachten.”

Wat wél verschilt van een klassieke praktijk zijn de profielen van haar patiëntes: “Bij Dokters van de Wereld zien wij enkel vrouwen en meisjes die buiten het ‘gewone’ zorgsysteem staan en geen enkele toegang hebben tot zorg. En dat zijn er veel meer dan je op het eerste gezicht zou denken.”

Dichtgetimmerde zorgdeuren

België telt vandaag tienduizenden vrouwen die in ons land elke dag voor gesloten zorgdeuren staan. Zo wonen er in ons land naar schatting 120.000 mensen zonder papieren. Zij hebben op papier recht op zorg, maar dat gaat via een zodanig complexe administratieve procedure, dat tot 90% van hen het noodgedwongen opgeeft of nooit de weg vindt naar een zorgverlener. Ook dakloze en thuisloze vrouwen vallen in België vaak uit de zorgboot: “Zonder adres, kan je in ons land weinig aanvangen. En vaak zitten dakloze mensen zodanig vast in een survivalmodus dat medische of mentale zorg voor hen een onbereikbare luxe lijkt.”

De eerste patiënt die Dr. Chris vandaag ziet, valt in beide categorieën: de Somalische Deeqa (36 jaar) is zowel dakloos en leeft al bijna 6 jaar zonder papieren in ons land. Vandaag ziet ze Dr. Chris om haar chronische baarmoederklachten te laten opvolgen. Deeqa’s verhaal start als haar thuisland in 2019 steeds meer in de greep valt van al-Shabaab, een extremistische islamitische groepering: “Ik had in die tijd een goed draaiende kledingzaak, tot mijn winkel in het vizier kwam van al-Shabaab. Ze vonden dat mijn etalages te provocerend waren en de kledij die ik verkocht niet geschikt waren voor een vrouw. Ze wilden iedereen liefst zo snel mogelijk in een nikab steken.” Het geweld rondom Deeqa escaleert tot het punt waarop haar elfjarige zoon wordt gekidnapt: “Het is moeilijk om hierover te praten, maar het eindigde ermee dat mijn zaak werd vernield en mijn zoon om het leven gebracht. Mijn dochtertje was ik al kwijt toen ze op vierjarige leeftijd stierf aan kanker. Ik had niets of niemand meer in mijn land. Er zat niets anders op dan te vluchten.”

Deeqa gebruikt al haar spaargeld -10.000 euro- om een smokkelaar te betalen en via een tussenstop in Kenia in België te belanden: “Ik wist amper waar ik naartoe vloog maar het kon me niet schelen. Het enige waar ik aan dacht was: zo snel mogelijk wegkomen uit de nachtmerrie waarin ik en mijn land in vastzaten.” Eens aangekomen in ons land, neemt de smokkelaar Deeqa’s paspoort en visum af waardoor ze belandt in vruchteloze zoektocht naar een plek waar ze zich eindelijk veilig kan voelen: “Het eerste anderhalf jaar had ik dankzij mijn asielaanvraag een onderkomen en kluste ik zelfs bij in een school. Maar uiteindelijk werd mijn verzoek afgewezen, ook in beroep. Sindsdien dool ik rond in dit land. De komende nachten slaap ik bij een vriendin, andere keren slaap ik in een kerk of op straat. Het leven is ellendig. Ik heb al een zelfmoordpoging achter de rug. Ik stond klaar voor de treinsporen maar iemand heeft mij naar achteren getrokken. Nu zit ik hier."

Met de hakken in het zand gaan we vooruit

Het verhaal van Deeqa is niet uitzonderlijk. De bagage die onze patiënten meedragen is in de regel zwaar en groot, vertelt Dr. Chris: “Ik ontmoet hier regelmatig slachtoffers van mensenhandel die bijvoorbeeld worden uitgebuit als poetsvrouw of naar ons land werden gelokt en in de prostitutie werden geduwd. Of bijvoorbeeld besneden vrouwen en slachtoffers van familiaal of seksueel geweld. Het feit dat deze vrouwen vervolgens ook nog eens een hoop barrières voor de voeten wordt gegooid om zorg te krijgen maakt mij wel kwaad ja. Maar anderzijds motiveert het mij dubbel zo hard om hier elke week opnieuw te komen.”

Of Dr. Chris soms niet moedeloos wordt? “Neen”, zegt ze resoluut. “Met moedeloos in een hoekje te gaan zitten, help ik niemand vooruit. Dat is trouwens het motto van iedereen die hier werkt bij Dokters van de Wereld. Door het huidige systeem dat kwetsbare mensen uitsluit, werken we inderdaad vaak met de hakken in het zand. En ja, dat gaat traag vooruit. Maar we gaan tenminste vooruit. Consultatie per consultatie beschermen we de rechten en gezondheid van onze patiëntes. En het is dat wat telt.”

Dr. Chris

Waarom hebben vrouwen aan de rand van onze samenleving zo veel moeite om toegang te krijgen tot zorg?

Nele Roppe is Coördinator van het Antwerpse zorgcentrum van Dokters van de Wereld

“Wie als vrouw in ons land geen papieren, geld of mutualiteit heeft, moet langs het OCMW passeren om een medische waarborg te krijgen. Daarom worden onze patiënten in de regel begeleid door een sociaal assistent: de administratieve procedures zijn immers erg ingewikkeld, nemen vaak weken in beslag en zijn soms contradictorisch. Zo moet je kunnen aantonen dat je als patiënt op het grondgebied van de gemeente verblijft. Maar hoe doe je dat als je dakloos bent en geen adres hebt? Bovendien moeten veel van onze Antwerpse patiënten na het doorlopen van de bureaucratische mallenmolen elke maand terugkeren om een verlenging te vragen. Voor mensen met chronische aandoeningen is dat eigenlijk niet te doen. Ook dan bemiddelen onze sociaal assistenten met de instanties.”

“Onze patiënten leven stuk voor stuk in zeer precaire situaties. Geld om naar een arts te gaan of geneesmiddelen te kopen is er niet. Daarom kunnen onze patiënten met onze voorschriften terecht in één van onze bevriende Multipharma-apotheken om hun geneesmiddelen gratis af te halen.”

Soms lukt het niet om een medische waarborg te verkrijgen, of is er door een medische urgentie geen tijd om te wachten. Als het bijvoorbeeld gaat over een knobbeltje in de borst, bekijken we eerst of onze patiënt terecht kan bij één van onze partnerziekenhuizen of vrijwillige specialisten. Lukt dat niet, dan maken we gebruik van ons reservepotje. Maar dat is niet groot genoeg om iedereen te kunnen helpen.

Ons werk is er de afgelopen jaren niet makkelijker op geworden: de noden groeien terwijl de middelen slinken. De impact van de huidige oorlogen en conflicten sijpelen binnen in onze Belgische projecten. Hetzelfde geldt voor de politieke koers in ons land: sinds een paar jaar zien we bijvoorbeeld veel meer mensen die door Fedasil de straat werden opgestuurd en hierdoor niet aan medische zorg raken. Ook de federale besparingspolitiek baart ons zorgen, vooral omdat vrouwen buitensporig worden getroffen. Tegelijk krijgt het sociaal middenveld steeds minder overheidssteun. Die tweespalt maakt het soms moeilijk om alles te kunnen bolwerken. Maar gelukkig zijn we allemaal erg gemotiveerd én kunnen we rekenen op de steun van onze vrijwilligers en donateurs (lacht).”

Datum van inzending

25.08.2026