Ebola-epidemie in Congo: “De huidige respons schiet ernstig tekort voor een epidemie van deze omvang”

Hoe is de situatie in het oosten van Congo momenteel? 

David Montano Inturias: Uiterst verontrustend. Het virus verspreidt zich razendsnel. Vorige week zagen we gemiddeld zo'n honderd nieuwe besmettingen per dag — dat is één nieuw geval elke 15 minuten. In totaal zijn er al meer dan 5.100 bevestigde gevallen en 2.420 overlijdens door ebola. Daarmee is dit nu al de dodelijkste uitbraak die Congo ooit heeft meegemaakt. Ter vergelijking: bij de vorige grote ebola-epidemie in het land, tussen 2018 en 2020, vielen er in twee jaar tijd 2.300 doden. Nu zitten we daar na amper drie maanden al boven.

Naast de stijging van het aantal gevallen zien we ook dat het gebied waarin het virus rondgaat steeds groter wordt, en dat maakt de bestrijding enorm lastig. Naast de provincie Ituri — het epicentrum van de uitbraak — zijn inmiddels vijf andere provincies getroffen.

Wat zijn de grootste uitdagingen voor hulpverleners en gezondheidsorganisaties?

Eerst en vooral is er nog geen enkel bewezen vaccin of behandeling tegen de Bundibugyo-variant, die deze 17de ebola-uitbraak heeft veroorzaakt. Dat beperkt onze mogelijkheden om het virus in te dammen enorm. Lokale sensibilisering en het versterken van de screening en infectiepreventie in zorgcentra zijn daarom van levensbelang.

Daarnaast mogen we de impact van de bestaande humanitaire crisis en onveiligheid in de regio niet onderschatten. De oorlog stopt helaas niet voor ebola. In en rond de getroffen gebieden vinden regelmatig gewapende conflicten plaats. Dat maakt het voor hulpverleners extreem moeilijk om de getroffen zones te bereiken. Het leidt bovendien tot nieuwe vluchtelingenstromen en overvolle kampen en onhygiënische omstandigheden die de ideale voedingsbodem vormen voor dit virus.

Tot slot speelt ook argwaan een grote rol. Veel mensen wantrouwen de ziekte, de hulpverleners én de medische voorzieningen. Uit angst om besmet te raken, mijden ze gezondheidscentra. Het gevolg is dat er meer mensen overlijden aan andere, op zich behandelbare ziektes, simpelweg omdat ze te laat hulp zoeken. In Zuid-Kivu, en vooral in de hoofdstad Bukavu, woedt er nu tegelijk een cholera-uitbraak. Als patiënten met cholera niet meteen worden behandeld, verslechtert hun situatie snel en kan dat fataal aflopen.

Welke acties moeten nu prioritair worden opgezet om de epidemie onder controle te krijgen?

We moeten het opsporen van contactpersonen veel strakker aanpakken. Nu volgen we zo'n 80 tot 85% van de contacten op, wat betekent dat het virus in sommige gebieden nog steeds onder de radar blijft circuleren.

Daarnaast is de ondersteuning van gezondheidscentra op het vlak van infectiepreventie nog te beperkt, vooral buiten het epicentrum. Maatregelen zoals veilige patiëntenstromen en triage, training van medisch personeel, beschermingsmateriaal en ontsmettingsprotocollen zijn absoluut onmisbaar in de strijd tegen ebola. Maar op dit moment schieten de ingezette middelen simpelweg tekort voor een dreiging van deze omvang.

Dat geldt zeker voor Zuid-Kivu, waar het aantal besmettingen tot nu toe beperkt is gebleven. De keerzijde daarvan is dat donoren minder alert zijn en er nauwelijks financiering beschikbaar is voor deze provincie. Maar bij een epidemie van deze schaal, en in een extreem instabiele regio als de DRC, kan het virus op elk moment en overal opnieuw opflakkeren. We moeten nu substantieel investeren in preventie in alle naburige provincies om het virus de weg te versperren.