België zakt naar de 12e plek in de Europese abortusranking: "We scoren nu slechter dan Ierland, waar abortus in 2018 nog verboden was"

Chloë Ballyn: In 1990, het jaar dat de abortuswet werd gestemd, kon ongetwijfeld gesproken worden van een revolutionaire doorbraak. Maar de wet is dus intussen bijna 40 jaar oud en sindsdien grotendeels hetzelfde gebleven. Dat betekent dat we anno 2026 nog steeds zitten met een wet die vertrekt vanuit het morele kompas en de wetenschappelijke kennis van toen. Beiden zijn sindsdien meegegroeid met hun tijd. De abortuswet, daarentegen, is ronduit ouderwets te noemen. Het is een stramme, archaïsche en hoogbejaarde wet die onaangepast is aan hoe een moderne abortuswet er in 2026 zou moeten uitzien.  

Hoezo?

Laten we beginnen met de ‘bedenk’tijd van 6 dagen: die is hier in België nog steeds verplicht, terwijl daar in 29 van de 43 Europese landen die een abortuswetgeving hebben al lang geen sprake meer van is. En bij het kleine aantal Europese landen dat er voorlopig wel nog een wachttijd op nahoudt, beperkt die zich doorgaans tot 1 of 2 dagen. De verplichte Belgische bedenktijd van zes dagen is met andere woorden niet meer van deze tijd. Ik wil er hier trouwens ook nog even op wijzen hoe kleinerend deze paternalistische maatregel is voor Belgische vrouwen én hun partner(s): ze gaat er immers nog steeds van uit dat vrouwen ondoordachte, immature of emotionele beslissingen nemen en hier met een bedenktijd voor moeten worden behoed.  

En hoe zit het met de abortustermijn? Die is in ons land momenteel beperkt tot 12 weken. Wat vraagt Dokters van de Wereld samen met de meer dan 50 organisaties die onze campagne ondersteunen?  

12 weken is veel te kort, gaat in tegen de wetenschappelijke consensus en zorgt voor persoonlijke drama’s. Wat het eerste betreft, bestelde de vorige regering in 2021 een rapport [1] bij een onafhankelijke expertencommissie. Die bestond onder meer uit professoren, gynaecologen, juristen en andere gezondheidswerkers. De eindconclusie was unaniem: de abortustermijn moet zo snel mogelijk uitgebreid worden naar minstens 18 weken. In het rapport stond trouwens ook dat de bedenktijd moest worden afgeschaft. Jammer genoeg werd er sindsdien niets meer gedaan met dit uitstekende en breed gedragen rapport en tot op vandaag ligt het nog steeds stof te vergaren in een of andere politieke schuif.  

Hoe scoort België in vergelijking met haar buurlanden als het gaat over de maximumtermijn?  

Dat varieert. In Nederland en het Verenigd Koninkrijk kan je tot 24 weken een zwangerschapsonderbreking laten uitvoeren. Duitsland en Luxemburg zitten net als wij op 12 weken zwangerschapsduur en Frankrijk op 14. Met andere woorden: ook hier zit België in vergelijking met haar buren in de conservatievere flank.  

Mag ik er trouwens even op wijzen dat België gestaag naar beneden zakt in de Europese ranking rond abortusbeleid? In 2025 daalden we van de 9^e naar de 12^e plaats in de European Abortion Policy Atlas. Dat komt omdat ons land intussen serieus achterop begint te hinken in vergelijking met andere landen die wél vooruitgang boeken, wachttijden afschaffen, termijnen uitbreiden of abortus in de grondwet verankeren, zoals Frankrijk en Luxemburg onlangs deden. 

Stel je voor: vandaag scoort België slechter dan Ierland, een land waar abortus in 2018 nota bene nog illegaal was. De barometer flikkert op oranje als het gaat over abortusrechten in ons land. Toch blijven onze Belgische volksvertegenwoordigers ter plekke schuifelen en schuiven ze de hete aardappel telkens opnieuw door naar de volgende regering.  

U zei daarnet dat de huidige abortuswet elke dag voor persoonlijke drama’s zorgt. Overdrijft u nu niet een beetje?  

Vraag dat maar eens aan de 400 vrouwen in ons land die elk jaar een grote som geld en moed moeten bijeensprokkelen om een reis naar Nederland en een abortus daar te kunnen financieren. Of bekijk de cijfers van een recent onderzoek van Amnesty International: daaruit bleek dat 1 op de 4 vrouwen die een abortus lieten doen al minstens één keer heeft moeten teruggrijpen naar abortusmethodes die buiten het Belgische wettelijk kader vallen [2]. Beide situaties zouden in het gros van de gevallen vermeden kunnen worden door de abortustermijn uit te breiden en de wachttijd af te schaffen.

Daartegenover staan de tegenstanders die vinden dat 12 weken meer dan tijd genoeg is om een zwangerschapsonderbreking in te plannen. Zij beschouwen het overschrijden van die termijn als een kwestie van nalatigheid: “ze hadden het maar eerder moeten doen”. Hebben zij een punt?  

De mensen die deze visie hanteren, vertrekken vanuit een gebrek aan realiteitszin en nuance. Om te beginnen heeft niet elke vrouw een regelmatige cyclus: perimenopauze, anticonceptiegebruik of ‘inplantingsbloedingen’ (die gezien worden als een gewone menstruatie), zorgen ervoor dat vrouwen soms pas na 8 of 10 weken doorkrijgen dat ze zwanger zijn. Leefomstandigheden kunnen ook plots veranderen: denk aan het wegvallen van een partner, werkverlies of een ingrijpende medische diagnose. En dan zijn er nog de vrouwen en meisjes in kwetsbare of moeilijke situaties: zij zijn wellicht het grootste slachtoffer van de huidige abortuswetgeving in ons land.  

Hoezo?  

Het klopt dat vrouwen in kwetsbare omstandigheden vaker de wettelijke abortustermijn overschrijden. Maar in tegenstelling tot wat men zou kunnen denken, wijst onderzoek uit dat dit zelden te maken heeft met nalatigheid of lichtzinnigheid, maar wel met complexe, opgestapelde drempels. Neem nu bijvoorbeeld dak-, thuis- of papierloze vrouwen en meisjes. Door hun leefomstandigheden is het voor hen al moeilijk toegang te krijgen tot betrouwbare contraceptie. Tel daarbij een groter risico op seksueel geweld en je zit met een groep die een bovengemiddeld risico loopt op een ongewenste zwangerschap.  

Maar dat is pas het begin, want door een onregelmatig voedings- en leefpatroon, opeengestapelde stress en taaie leefomstandigheden, kampen deze vrouwen en meisjes vaker met een onregelmatige menstruatie, waardoor een ongewenste zwangerschap pas in een later stadium wordt opgemerkt. Ontkenning, verdringing of een gebrek aan middelen voor een zwangerschapstest of consultatie bij de arts, kunnen de zorgvraag nog verder vertragen.

Wat voor opties hebben vrouwen in dit soort kwetsbare situaties nog?  

Omdat de meerderheid van deze vrouwen en meisjes buiten het zorgsysteem staan, kunnen de meesten enkel nog aankloppen bij het OCMW. Daar moeten ze via een aparte procedure ‘toestemming’ vragen voor een abortus. Het feit alleen al dat ze een goedkeuring moeten vragen is op zich al problematisch, ware het niet dat ze vervolgens ook nog eens door allerlei tijdrovende en administratieve hoepels moeten springen: zo moet de ongewenst zwangere vrouw in kwestie kunnen bewijzen dat ze in de gemeente van het OCMW verblijft, ook als ze dakloos is en helemaal geen adres heeft, en wordt er een omslachtig sociaal onderzoek opgestart dat ondermeer nagaat of de vrouw in kwestie wel ‘arm’ genoeg is en niet ergens over een financieel appeltje voor de dorst beschikt om de abortus toch zelf te betalen. Alles samen neemt een OCMW soms 4 tot 9 weken lang de tijd voor ze een beslissing neemt. En dat terwijl net deze vrouwen hun zwangerschap vaak later ontdekken en de klok voor hen extra snel tikt.  

…en dat leidt soms tot dramatische situaties. 

Absoluut. Stel dat de administratieve rompslomp bij het OCMW ervoor zorgt dat een vrouw de 12 weken nadert of overschrijdt. Dan blijven er nog twee keuzes over: de volle pot betalen in België of in Nederland na 12 weken. Beiden komen de facto neer op schijnkeuzes: vrouwen in kwetsbare situaties leven in de regel immers in extreme armoede. Een abortus in België kost zonder tussenkomst gemiddeld 600 euro [3]. In Nederland kan dat oplopen tot 1400 euro [4], en dan is de reis nog niet eens betaald. Voor deze vrouwen blijft er niets meer over dan teruggrijpen naar illegale methodes of de zwangerschap ongewild uitzitten. Gelukkig bestaan er initiatieven zoals Compagnon: zij begeleiden vrouwen in kwetsbare situaties naar Nederland. Ook Dokters van de Wereld heeft al vrouwen en meisjes begeleid naar Nederland. Maar dit soort uitzonderlijke vormen van hulp lossen de systeemfouten in de huidige wetgeving niet op.  

Conclusie?  

Er is dringend nood aan een gemoderniseerde abortuswet. De vrouwen in ons land zijn het beu om te moeten werken met een aftandse wet die hen in een keurslijf steekt. Met deze petitie vragen wij aan de politici om de kop niet langer in het zand te steken. Onze boodschap: ze doen het toch. Dus zorg er dan tenminste voor dat het gebeurt op een veilige manier, in lijn met de wetenschappelijke en maatschappelijke gedragen consensus.  

[1] Wetenschappelijk Comité ter evaluatie van de abortuswet- en prak tijk in België. Studie en evaluatie van de abortuswet- en praktijk in België. April 2023.

[2] Amnesty International Vlaanderen vzw. (2025, 25 september). Internationale Dag voor het Recht op Veilige Abortus – nieuwe peiling over abortus in België.

[3] In een abortuscentrum (LUNA/Labyrint): Ongeveer € 590 à € 605 voor de volledige behandeling (zowel voor de abortuspil als een zuigcurettage onder plaatselijke verdoving). In een ziekenhuis (met algehele narcose/sedatie): Dit kan oplopen tot € 700 à € 900, afhankelijk van de ziekenhuissupplementen en de anesthesie.

[4] Kostprijs abortus in Nederland zonder zorgverzekering: Eerste trimester (tot ~12-13 weken) (Abortuspil of curettage met lokale verdoving): ± € 550 – € 750. Eerste trimester met algehele sedatie/narcose: ± € 850 – € 900. Tweede trimester (13 tot 18 weken): ± € 1.000 – € 1.150. Tweede trimester (18 tot 22-22,5 weken): ± € 1.200 – € 1.400.

[5] Afbeelding: European Abortion Policies Atlas 2025

Lees hier onze concrete eisen en teken onze petitie voor een nieuwe abortuswet

Ze doen het toch