Dokters van de Wereld: Oekraïense zorgsysteem kraakt onder vier jaar oorlog en winterse aanvallen

Geografische uitsluiting

Uit de studie van Dokters van de Wereld blijkt dat de grootste drempel niet bestaat uit het ontbreken van zorgstructuren maar wel de onmogelijkheid om er te geraken. “In gebieden dicht bij de frontlinie moeten patiënten vaak tientallen kilometers reizen voor een consultatie, over wegen die onveilig zijn en met transport dat onbetaalbaar is geworden. 

Daarnaast resulteert vooral op het platteland het geografische isolement en de beperkte mobiliteit in een slechte toegang tot zorg.

Hoge kosten voor medicijnen, testen en transport 

Directe en indirecte zorgkosten vormen een van de grootste barrières in alle onderzochte regio's, zelfs wanneer er nationale vergoedingssystemen bestaan. 

“Deze barrières leiden tot uitstel van zorg en verzwakken het doorverwijssysteem, vooral bij chronische aandoeningen en gespecialiseerde zorg. Vooral voor ouderen en mensen met een beperking — de meest kwetsbare groepen in dit conflict — leiden deze barrières tot zorguitstel en gevaarlijke onderbrekingen in de behandeling van chronische ziekten.”  

Beschikbaarheid van medicijnen en medische voorraden

Er blijven tekorten aan essentiële medicijnen, vooral voor chronische aandoeningen. Dit belemmert de continuïteit en verhoogt het risico op vermijdbare complicaties. “We worden geconfronteerd met verstoringen in de toeleveringsketen, grote tekorten in rurale en conflictgebieden en een toenemende afhankelijkheid van private aankopen, wat de financiële druk op huishoudens vergroot."

Een verouderd zorgkorps op de rand van burn-out 

De continuïteit van de zorg komt momenteel bijna volledig op de schouders van individuele zorgverleners terecht, maar de rek is eruit: “In rurale gebieden en nabij het front is tot 50% van de medische posten onderbezet. Bovendien zien we dat in verschillende regio’s een groot deel van de actieve artsen ouder is dan 60 jaar. Er is sprake van wijdverspreide burn-out en emotionele uitputting onder zorgpersoneel, zonder dat er steunsystemen voor hen bestaan.”

Infrastructuur als militair doelwit 

Tussen 2024 en 2026 werden meer dan 1.600 aanvallen op zorginfrastructuur uitgevoerd (ziekenhuizen, ambulances en medische centra) en werden ruim 400 zorgverleners gedood. Gecombineerd met de vernietiging van het energienet maken deze aanvallen basiszorg in de praktijk steeds moeilijker: “Zonder stroom geen verwarming, geen verlichting in operatiekamers en geen koeling voor essentiële vaccins en medicijnen.”

Innovatie uit noodzaak: Mobiele units en telegeneeskunde

Dokters van de Wereld heeft haar strategie aangepast op basis van deze bevindingen. “Omdat het zorgmodel momenteel te veel gebaseerd is op de mobiliteit van de patiënt — wat in een oorlogssituatie onmogelijk is — brengt Dokters van de Wereld de zorg naar de mensen toe via mobiele medische teams en hybride zorgmodellen (een combinatie van fysieke hulp en telegeneeskunde).”

Naast directe medische hulp en psychosociale steun richt Dokters van de Wereld zich op het structureel versterken van het Oekraïense zorgsysteem door de donatie van apparatuur, de renovatie van klinieken en het trainen van lokaal personeel om burn-out tegen te gaan.